جمعى از نويسندگان

41

يادنامه طبرى ( فارسى )

شمار است ، و ابو بكر بن راميك مىگفت : در هيچ مذهب و مكتبى از مذاهب فقهى كتابى بهتر و مرغوب‌تر از آن نوشته نشده است . اين كتاب بر كتاب اختلاف علماء الأمصار به خاطر سه باب فقهى فزونى دارد و اين سه باب عبارتند از : كتاب اللباس ، كتاب امّهات الأولاد ، و كتاب الشرب . و طبرى اين كتاب را به خاطر باريك‌انديشى و كثرت اظهارنظرهاى شخصى و . . . استدلالات و تعليلات فراوان و چشمگير ، اللطيف ناميده و اين نامگذارى از آنجا ريشه نمىگيرد كه كتاب ياد شده كم حجم و كوچك بوده است [ بلكه اين كتاب ، حجيم و از نظر كمّيت به سان كيفيت آن جالب توجه است ] . » ابو احمد عباس بن حسن عزيزى از طبرى خواست كه كتاب فشرده‌اى در احكام فقهى براى او بنگارد . طبرى كتاب اللطيف را براى او تلخيص نمود و آن را الخفيف ناميد . 30 پيروان مذهب جريرى و مساعى آنها در نشر اين مذهب و دفاع از آن چنان كه كه قبلا اشاره كرديم طبرى همهء مذاهب ، به‌ويژه مذهب شافعى ، را مورد مطالعه و بررسى قرارداد و سرانجام مذهب شافعى را براى خود برگزيد . او ده سال در بغداد طبق مذهب شافعى فتوى مىداد ؛ سپس مسائل فقهى را به احصاء و استقصاء گرفت و گره مباحث و موضوعات پيچيدهء فقهى را از هم گشود و آنها را روشن و يكطرفه ساخت و به امعان نظر و دقت عميق در آنها پرداخت . نتيجهء اين كاوشها و استنباطها به انتخاب و يا تأسيس مذهبى در فقه سربرآورد كه تنها خود طبرى آنها را اظهار كرده و از آنها در كتابهاى مبسوط و يا مختصر خود ياد نموده و سرانجام كتاب لطيف القول را به هم رسانده است كه آن را بر هشتاد و سه باب تنظيم نمود و اين كتاب را به عنوان خلاصه و عصارهء نظريات شخصى خويش در فقه و احكام شرايع اسلام مقرر كرد و آنها را مستدل ساخت . طبرى در كتاب البسيط دربارهء علماى بلاد اسلامى و مراتب علمى آنها گفتگو كرده و ابواب فقهى را به‌طور مبسوط و گسترده گزارش نموده است . در